Muzeum Stutthof w Sztutowie to miejsce, które trudno nazwać zwykłą atrakcją turystyczną. To autentyczny teren byłego niemieckiego obozu koncentracyjnego i zagłady, który działał od września 1939 do maja 1945 roku – najdłużej ze wszystkich nazistowskich obozów na ziemiach polskich. Dziś na obszarze około 20 hektarów zachowały się oryginalne baraki, komora gazowa i krematorium, które przypominają o tragedii ponad 65 tysięcy zamordowanych tu ludzi. Miejsce to odwiedzają rocznie tysiące osób, które chcą oddać hołd ofiarom i zrozumieć, co naprawdę działo się podczas II wojny światowej.
- autentyczne baraki i komora gazowa
- niezwykle poruszające wystawy
- monumentalny pomnik pamięci
- bogate archiwum dokumentów
- miejsce refleksji i zrozumienia
Historia obozu Stutthof – najdłużej działający obóz w Polsce
Stutthof rozpoczął działalność 2 września 1939 roku, zaledwie dzień po wybuchu wojny. Przez niemal sześć lat przez „Bramę Śmierci” przeszło ponad 110 tysięcy więźniów – głównie Polaków, Żydów i osób chorych psychicznie. Obóz początkowo miał być miejscem izolacji polskiej inteligencji z Gdańska i okolic, ale z czasem przekształcił się w pełnoprawny obóz zagłady z komorą gazową i krematoriami.
Muzeum powstało w 1962 roku dzięki staraniom byłych więźniów, którzy chcieli, by pamięć o tym miejscu przetrwała. Od 2018 roku pełna nazwa brzmi „Muzeum Stutthof w Sztutowie. Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1939-1945)”. To państwowa instytucja kultury podległa bezpośrednio Ministrowi Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Co zobaczysz na terenie muzeum
Zwiedzanie odbywa się po autentycznym terenie obozu. Zachowały się fragmenty Starego Obozu z oryginalnymi barakami, w których dziś znajdują się wystawy dokumentujące codzienność więźniów. W środku można zobaczyć pryczę, na których spali ludzie, osobiste przedmioty ofiar, dokumenty i fotografie z tamtych lat.
Najbardziej przytłaczające są komora gazowa i krematorium – miejsca, gdzie mordowano i palono ciała tysięcy ludzi. To autentyczne obiekty, nie rekonstrukcje. Oprócz tego na terenie znajduje się willa komendanta obozu, pozostałości ogrodów warzywnych i szklarni, gdzie pracowali więźniowie, oraz puste dziś pola Nowego Obozu i Obozu Żydowskiego.
Centralnym punktem jest monumentalny pomnik autorstwa Wiktora Tołkina z 1968 roku. Na pomniku widnieje napis: „Los nasz dla was przestrogą ma być, nie legendą”. Te słowa najlepiej oddają sens istnienia tego miejsca.
Stutthof był pierwszym obozem utworzonym przez nazistów poza granicami Niemiec i ostatnim wyzwolonym – dopiero 9 maja 1945 roku, tydzień po zakończeniu wojny w Europie.
Ekspozycje i wystawy w muzeum
W barakach obozu urządzono stałe wystawy pokazujące różne aspekty funkcjonowania obozu. Jedna z ekspozycji przedstawia warunki życia więźniów, inna dokumentuje proces eksterminacji. Są też wystawy poświęcone konkretnym grupom więźniów – Polakom, Żydom, jeńcom radzieckim.
Muzeum dysponuje bogatym archiwum poobozowym, które gromadzi dokumenty, fotografie i relacje świadków. Część tych materiałów można zobaczyć na wystawach czasowych, które regularnie się zmieniają. Uzupełnieniem zwiedzania są filmy dokumentalne o historii Stutthofu i okupacji hitlerowskiej, które można obejrzeć na miejscu.
Dla kogo jest to miejsce
Nie oszukujmy się – to nie jest lekkie zwiedzanie. Ekspozycja jest brutalna i pokazuje prawdę bez retuszu. Regulamin muzeum dopuszcza zwiedzanie przez dzieci poniżej 13 roku życia, ale tylko pod opieką rodziców. Warto jednak zastanowić się, czy młodsze dziecko jest gotowe na konfrontację z tak trudną historią.
Muzeum to miejsce przede wszystkim dla osób, które chcą zrozumieć historię II wojny światowej i oddać hołd ofiarom nazizmu. Odwiedzają je miłośnicy historii, szkoły, grupy zagraniczne. Dostępne są zwiedzania z przewodnikiem w języku polskim, angielskim, hiszpańskim i holenderskim.
Przez obóz Stutthof przewinęło się około 110 tysięcy więźniów z 28 krajów. Zginęło tu około 65 tysięcy osób – w komorze gazowej, od chorób, głodu, wycieńczenia i egzekucji.
Ile czasu poświęcić na zwiedzanie
Na spokojne przejście całego terenu, zajrzenie do wszystkich baraków i obejrzenie filmu dokumentalnego potrzeba około 2-2,5 godziny. Niektórzy spędzają tu nawet 3 godziny, zwłaszcza jeśli czytają wszystkie opisy przy eksponatach i oglądają projekcje.
Warto zaplanować wizytę tak, by nie spieszyć się. To nie jest miejsce, przez które przechodzi się pobieżnie. Atmosfera i ciężar historii sprawiają, że naturalnie zwalnia się kroku i zatrzymuje przy kolejnych eksponatach.
Praktyczne informacje – ceny, godziny, dojazd
Wstęp na teren muzeum jest bezpłatny. Płatne są tylko projekcje filmów dokumentalnych – kosztują symboliczne 5 złotych od osoby.
Godziny otwarcia:
- Od 1 maja do 30 września: codziennie 8:00-18:00
- Od 1 października do 30 kwietnia: codziennie 8:00-15:00
- W poniedziałki muzeum otwiera się o godzinę później (9:00 lub 10:00 w zależności od źródła)
Parking: Samoobsługowy parking znajduje się przy ulicy Muzealnej, trzeba minąć wejście główne i podjechać do szlabanu. Parking jest płatny – pierwsze 3 godziny kosztują 15 złotych, każda kolejna godzina to 5 złotych. Można płacić gotówką lub kartą w parkomacie przy wyjeździe.
Jak dojechać: Muzeum znajduje się w Sztutowie przy ulicy Muzealnej 6. Jadąc drogą nr 501 na trasie Mikoszewo-Krynica Morska, zaraz po wjeździe do miejscowości Sztutowo należy skręcić w ulicę Muzealną. Znaki są dobrze widoczne, więc trudno przegapić skręt. Muzeum leży niedaleko Gdańska, na Mierzei Wiślanej.
Kontakt: tel. 55 247 83 53, email: [email protected], adres: ul. Muzealna 6, 82-110 Sztutowo